دست نامرئی استعارهای از نیروهای غیرقابل دیدنی است که اقتصاد بازار را هدایت میکند. این اصطلاح توضیح میدهد که چگونه از طریق پیگیری نفع فردی از سوی هر شخص و آزادی تولید و مصرف، بهترین مصلحت برای جامعه، به عنوان یک کل، محقق میشود. فعل و انفعال مداوم افراد مختلف باعث فشار بر عرضه و تقاضای بازار و در نتیجه حرکت طبیعی قیمتها و جریان مبادلات میشود.
اصطلاح «دست نامرئی» برای اولینبار توسط آدام اسمیت در اثر مشهورش «ثروت ملل» استفاده شد تا توضیح دهد که چگونه بازارهای آزاد می توانند افراد را تشویق کنند که به نفع شخصی خود عمل می کنند تا آنچه را که از نظر اجتماعی ضروری است تولید کنند.
چگونه دست نامرئی کار میکند؟
دست نامرئی بخشی از لسه-فر است، لسه-فر به معنای رویکرد “بگذار / رها کن” به بازار است. این رویکرد معتقد است که بازار بدون دخالت دولت یا سایر نهادهای مداخلهگر که آن را به سمت الگوهای غیرطبیعی وادار کند، تعادل خواهد یافت.
آدام اسمیت، متفکر اسکاتلندی عصر روشنگری که اغلب به عنوان پدر علم اقتصاد شناخته میشود، این مفهوم را در چندین اثر خود به کار برده است. در مشهورترین اثر خود با عنوان تحقیقی در مورد ماهیت و علل ثروت ملل (که اغلب با عنوان ثروت ملل شناخته میشود) که در سال ۱۷۷۶ منتشر شد دو بار از این اصطلاح استفاده کرد همچنین در کتاب نظریه احساسات اخلاقی که در سال 1759 منتشر شد، این عبارت مورد استفاده قرار گرفت. این اصطلاح در دهه 1900 در علم اقتصاد به کار بسته شد.
استعاره دست نامرئی دو ایده بحث بر انگیز را بیان میکند: نخست، معاملات داوطلبانه در بازار آزاد، منافع ناخواسته و گسترده ای را به همراه دارد. دوم، این مزایا بیشتر از یک اقتصاد برنامهریزیشده و تنظیمشده در مرکز و از بالا (Centrally Planned Economy) است.
هر مبادله آزاد سیگنالهایی را در مورد اینکه کدام کالاها و خدمات ارزشمند هستند و عرضه آنها به بازار چقدر دشوار است ایجاد میکند. این سیگنالها که در سیستم قیمت ثبت میشوند، بهطور خودجوش مصرفکنندگان، تولیدکنندگان، توزیعکنندگان و واسطههای رقیب را هدایت میکنند – هر کدام برنامههای خود را دنبال میکنند – تا نیازها و خواستههای دیگران را برآورده کنند.
به طور کلی ایده دست نامرئی در تلاش است توضیح دهد که در اقتصادهای بازار آزاد که یک برنامهریز اجتماعی وجود ندارد منابع به چه شکل تخصیص مییابند. طرفداران ایده بازار آزاد معتقدند نحوه کارکرد دست نامرئی بهینهترین حالت برای جامعه را پدید میآورد.
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.