تقاضا چیست؟
تقاضا خواسته یا نیازی است که توان و تمایل برای پرداخت بابت آن وجود داشته باشد. افزایش قیمت یک کالا یا خدمت باعث کاهش مقدار مورد تقاضا میشود. به همین ترتیب، کاهش قیمت یک کالا یا خدمت باعث افزایش مقدار تقاضا میشود.
تقاضا از مفاهیم بنیادین اقتصادی است و هر روز در بازارها قابل مشاهده است. به عنوان مثال خریدارانی که به قیمت محصولات توجه میکنند (مصرفکنندگان بهینهیاب)، زمانی که قیمت یک محصول کاهش یابد، بیشتر میخرند. در مقابل وقتی اتفاقی، باعث افزایش قیمتها شود خریداران کمتر خرید خواهند کرد یا شاید اصلاً خرید نکنند. علاوه بر مفهوم تقاضا برای هر مصرفکننده مفاهیم تقاضای بازار و تقاضای کل قابل تعریف است. تقاضای بازار، مجموع مقادیر مورد تقاضای مصرفکنندگان یک کالا در بازار است. تقاضای کل، کل تقاضا برای همه کالاها و خدمات در یک اقتصاد است که در اقتصاد کلان مورد مطالعه قرار میگیرد.
عوامل موثر بر تقاضا
پنج عامل بر تقاضا موثر است:
- قیمت محصول/خدمت
- درآمد خریدار
- قیمت کالاهای جایگزین
- ترجیحات مصرفکننده
- انتظارات مصرفکنندگان برای تغییر قیمت
با تغییر این عوامل، تقاضا برای یک محصول یا خدمت نیز تغییر می کند. در جهان واقعی این عوامل ثابت نیستند و به طور مداوم تغییر میکنند به همین خاطر تقاضا نیز پیوسته در حال تغییر است.
قانون تقاضا
قانون تقاضا میگوید با ثابت بودن سایر عوامل بین مقدار تقاضای کالا و قیمت رابطه عکس وجود دارد. یعنی هنگامی که قیمت افزایش مییابد، مقدار تقاضا کاهش خواهد یافت و بر عکس: وقتی قیمت کاهش مییابد، مقدار تقاضا افزایش خواهد یافت.
عوامل دیگری جز قیمت هم بر مقدار تقاضا موثر است و قانون تقاضا تنها درباره وضعیتی است این عوامل تغییر نکنند اما در صورت تغییر هر یک از این عوامل هم مقدار تقاضا تغییر خواهد کرد.
کالاهای گیفن، کالاهایی هستند که قانون تقاضا را نقض میکنند در بازار این کالاها با افزایش قیمت، تقاضا نیز افزایش مییابد.
منحنی تقاضا
منحنی تقاضا، قانون تقاضا یعنی رابطه میان مقدار مورد تقاضا و قیمت را به شکل یک نمودار نمایش میدهد.
بنگاهها میتوانند با مطالعه منحنی تقاضا قیمتهایی را شناسایی کنند که در آن تقاضا وجود دارد.
در نمودار منحنی تقاضا، محور عمود (yها) نشان دهنده قیمت است، و محور افقی (xها) نشان دهنده مقدار تقاضا است. بنگاهها میتوانند با تهیه جدول تقاضا میزان مورد تقاضا در هر قیمت را شناسایی و تولید خود را با آن تطبیق دهند.
منحنی تقاضا از چپ به راست به سمت پایین میل میکند و به بیان ریاضی شیب منفی دارد. با افزایش قیمتها، مصرفکنندگان تقاضای کمتری برای کالا یا خدمات دارند.
یک منحنی عرضه شیب مثبت دارد. با افزایش قیمتها، تامین کنندگان کالا یا خدمت بیشتری را ارائه می کنند.
به نقطه برخورد منحنیهای عرضه و تقاضا نقطه تعادل بازار میگویند.