اقتصاد توسعهیافته چیست؟
اقتصاد توسعهیافته معمولاً مشخصه یک کشور توسعهیافته با سطح نسبتاً بالایی از رشد اقتصادی و امنیت است. معیارهای استاندارد برای ارزیابی سطح توسعه یک کشور درآمد سرانه یا سرانه تولید ناخالص داخلی، سطح صنعتی شدن، استاندارد عمومی زندگی و میزان زیرساختهای تکنولوژیکی است.
عوامل غیراقتصادی، مانند شاخص توسعه انسانی (HDI)، که سطح تحصیلات، سواد و سلامت یک کشور را در یک رقم واحد کمی نشان میدهد، همچنین میتواند برای ارزیابی یک اقتصاد یا درجه توسعه استفاده شود.
شناخت اقتصاد توسعهیافته
رایجترین معیاری برای تعیین اینکه آیا یک اقتصاد توسعهیافته یا در حال توسعه است، تولید ناخالص داخلی سرانه (GDP per Capita) است، اگرچه هیچ سطح دقیقی برای یک اقتصاد وجود ندارد که بتوان آن را در حال توسعه یا توسعهیافته در نظر گرفت. برخی از اقتصاددانان 12000 تا 15000 دلار تولید ناخالص داخلی سرانه را برای وضعیت توسعهیافته کافی میدانند در حالی که برخی دیگر کشوری را توسعه یافته نمیدانند مگر اینکه سرانه تولید ناخالص داخلی آن بیش از 25000 دلار یا 30000 دلار باشد. تولید ناخالص داخلی سرانه ایالات متحده در سال 2019، 65111 دلار بود.
برای کشورهایی که طبقهبندی آنها دشوار است، اقتصاددانان برای تعیین وضعیت توسعه به عوامل دیگری روی میآورند. معیارهای استاندارد زندگی، مانند میزان مرگ و میر نوزادان و امید به زندگی، مفید هستند، اگرچه هیچ مرز مشخصی برای این سنجهها نیز وجود ندارد. با این حال، اکثر اقتصادهای توسعهیافته کمتر از 10 مرگ نوزاد در هر 1000 تولد زنده را متحمل میشوند و شهروندان آنها به طور متوسط 75 سال یا بیشتر عمر میکنند.
تولید ناخالص داخلی سرانه بالا به تنهایی وضعیت اقتصاد توسعهیافته را بدون عوامل دیگر به ارمغان نمیآورد. به عنوان مثال، سازمان ملل هنوز قطر را که یکی از بالاترین تولید ناخالص داخلی سرانه جهان را دارد – در سال 2021 با حدود 62000 دلار – یک اقتصاد در حال توسعه میداند زیرا این کشور دارای نابرابری شدید درآمد، کمبود زیرساختها و فرصتهای آموزشی محدود برای شهروندان غیرمرفه است.
نمونههایی از کشورهای با اقتصاد توسعهیافته عبارتند از: ایالات متحده، کانادا، و بیشتر کشورهای اروپای غربی، از جمله بریتانیا و فرانسه.
شاخص توسعه انسانی
شاخص توسعه انسانی سازمان ملل متحد (HDI) به سه معیار استاندارد زندگی – نرخ سواد، دسترسی به آموزش و دسترسی به مراقبتهای بهداشتی – نگاه میکند و این دادهها را در یک رقم استاندارد شده بین صفر تا یک کمیسازی میکند. اکثر کشورهای توسعه یافته دارای ارقام HDI بالای 0.8 هستند.
سازمان ملل متحد در ردهبندی سالانه HDI گزارش میدهد که در سال 2020، نروژ با 0.957 بالاترین HDI جهان را داشته است. ایالات متحده با 0.926 در رتبه هفدهم قرار گرفت. 10 کشور برتر در شاخص HDI عبارتند از نروژ، ایرلند، سوئیس، هنگ کنگ، ایسلند، آلمان، سوئد، استرالیا، هلند و دانمارک. نیجر با 0.394 از 189 کشور دارای کمترین امتیاز شاخص توسعه انسانی است. ایران در همین سال عدد شاخص انسانی ۰.۷۸ را داشت.
اقتصادهای در حال توسعه
اصطلاحاتی مانند «کشورهای نوظهور»، «کشورهای کمتوسعهیافته» و «کشورهای در حال توسعه» معمولاً برای اشاره به کشورهایی استفاده میشود که از امنیت اقتصادی، صنعتی شدن و رشد یکسانی با کشورهای توسعهیافته برخوردار نیستند. اصطلاح “کشور جهان سوم” که در زمان جنگ سرد رواج داشت، برای توصیف یک کشور امروزه قدیمی و توهین آمیز در نظر گرفته میشود.
کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد خاطرنشان میکند که کشورهای کمتر توسعه یافته جهان «در فرآیند توسعه خود به شدت در محرومیت تلقی می شوند – بسیاری از آنها به دلایل جغرافیایی – و بیش از سایر کشورها با خطر شکست در خروج از فقر روبرو هستند.»
اغلب توسط طرفداران جهانیشدن ادعا میشود که جهانیشدن کمک میکند تا اقتصادهای در حال توسعه از فقر بیرون بیایند و به مسیر بهبود استانداردهای زندگی، دستمزدهای بالاتر و استفاده از فناوری مدرن برسند. این مزایا در درجه اول در منطقه آسیا و اقیانوسیه مشاهده شده است. اگرچه جهانیسازی در همه اقتصادهای در حال توسعه ریشه نگرفته است، اما نشان داده است که اقتصادهای موجود در آن را بهبود میبخشد. همانطور که گفته شد، جهانی شدن با اشکالاتی نیز همراه است که باید زمانی که سرمایهگذاریهای خارجی به یک اقتصاد در حال توسعه سرازیر می شود، ارزیابی شود.
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.