اعیانسازی اشاره به تبدیل یک محله شهری از بافت کم ارزش به باارزش دارد. این واژه از مفاهیمی است که بالغ بر نیمقرن در ادبیاتِ اقتصاد شهری سابقه دارد. اعیانسازی اشاره به تغییرات سریع در بافت شهری و اجتماعی یک حوزه شهری دارد که تاثیرات عمدۀ اجتماعی و اقتصادی دارد.
اعیانسازی چیست؟
اعیانسازی اشاره به تبدیل یک محله شهری از بافت کم ارزش به باارزش دارد. همچنین به عنوان فرایندی از توسعه شهری که در برخی موارد به علت طرحهای توسعه شهری و در مدت زمان کوتاهی رخ میدهد، نام برده میشود. این فرایند گاهی اوقات با افزایش قیمت مسکن و جابهجایی سریع و ناگاهای ساکنین قبلی یک محله بروز مییابد.
درک اعیانسازی
واژۀ Gentrification مشتق شده از واژه « gentry» میباشد که به صورت تاریخی به گروهی از مردم ارجاع دارد که در طبقات بالای اجتماعی(اعیان و اشراف) مستقر هستند. در بریتانیا، اصطلاحِ «اشراف زمیندار» در توصیف زمیندارانی به کار برده میشد که به واسطه اجارهبهای املاک خود، امرار معاش میکردند. در بستر کنونی، اعیانسازی اول بار توسطِ جامعهشناس انگلیسی، روث گلس، عمومیت یافت. او در 1964 برای اشاره به هجوم طبقه متوسطِ لندن به محله زندگی طبقه کارگر که آوارهسازی ساکنان پیشین را در بر داشت، از این مفهوم استفاده کرد.
شهرهای بسیاری در جهان پدیدۀ اعیانسازی را تجربه کردهاند، پدیدهای که به صورت مستقیم در داینامیک/تحولاتِ بازار مسکن اثر دارد. در بیشترِ شهرهای بزرگ، برخی مناطق دارای محرومیت، به مناطقی با جنبوجوش زیاد با دفاتر کاری و آپارتمانهای مجلل، کافهها و رستورانهای نو، ویترینهای خردهفروشی با اجناسِ گرانقیمت و… تبدیل شده است.
معضلات اعیانسازی
اعیانسازی یک مسئله پیچیده شهری-اجتماعی است که توامان مزیتها و معایبی دارد. خانوادههای جوان از این فرصت برای خرید خانههایی با قیمتِ مناسب در مناطق امن که دارای زیرساختهای سالمی اند، استقبال میکنند. شهرداریها و دولتهای محلی با جمعآوری مالیات بیشتر بر املاک ارزشگرفته(مالیات بیشتر بر عایدی سرمایۀ ملکی) و فعالیتهای اقتصادی افزایشیافته، از این موقعیت منفعت میبرند. با این حال، ساکنان پیشین و اصلیِ آن محلهها، اعم از خانوادهها و مجردها در سنین مختلف، از جامعهای که خود در ساخت آن کمک کردهاند، به دلیل افزایش قیمت اجارهبها و هزینههای زندگی مجبور به جابهجایی میشوند.
چرا اعیانسازی مناقشه برانگیز است؟
اعیانسازی به رخداد و مفهومی مناقشه برانگیز تبدیل شده است، زیرا که به صورت تاریخی همگام با تبعیضهای بسیاری علیه زنان، فقرا، کودکان و افراد مسن بوده است. از آنجایی که اعیانسازی باعث وارونهسازی روند زوال یک منطقه شهری میشود، جابجایی و مهاجرت ناشی از اعیانسازی میتواند ساکنان قبلی را به مناطق فقیرتر و به نسبت ناامنتر با دسترسی محدود به مسکنِ با قیمتِ مناسب و غذای مناسب و شبکههای اجتماعی کوچ اجباری دهد. به نوبه خود، این مکانیسم میتواند سطح استرس را افزایش دهد و سلامت روان افراد را به مخاطره بیاندازد.
به گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری(CDC)، اقشار آسیبپذیر در معرض افزایش ریسک اثرات منفی اعیانسازی بر سلامت اند. نمودِ این ریسک در پایین بودن امید به زندگی، افزایش نرخ سرطان، دیابت و بیماریهای قلبی-عروقی مشخص است. جابجاشدگی در بیشتر موارد منجر به طرد ساکنان پیشین، به ویژه رنگینپوستان و دیگر اقشار جامعه که دسترسی کمتری به کمکهای تامین مسکنِ دولتی دارند میشوند و روابط اجتماعیِ این قشر را تضعیف میکند.
دلایل اعیانسازی
در برخی مطالعات، عواملِ اساسیِ اعیانسازی به عناوینِ ذیل مقولهبندی شده است:
- رشد توامان و سریع مشاغل در مرکز و حاشیه شهر میتواند روندِ اعیانسازی را شدت ببخشد.
- تصلب و عدم انعطاف بازار مسکن نقشی اساسی در اعیانسازی دارد. این فاکتور از مکان به مکانی دیگر تفاوتهای بسیاری دارد.
- مرجح بودن برخی امکانات شهری برای قشری از جامعه از عوامل اثرگذار در اعیانسازی است زیرا کسانی که به جاذبههای شهری مانند مکانهای فرهنگی، رستورانها و انبوه فروشگاهها و زندگی شلوغ و پرجنبوجوش شهری علاقه دارند، به صورت سنتی زندگی در مناطق شهری را مرجح میدانند. این ویژگیها و شناسایی آنها به سیاستگذاران شهری کمک میکند تا تشخیص دهند اتمسفر چه مناطقی از شهر گرایش به اعیانشدگی دارند.
- افزایش ترافیکِ شهری که به واسطه افزایش زیاد جمعیت کلانشهرها و فرسودهشدن زیرساختهای شهری رخ میدهد باعث افزایش زمان رفتوآمد در شهر میشود و این به نوبه خود کیفیتِ زندگیِ شهری را کاهش داده و منجر به اعیانسازی میشود.
- سیاستهای هدفمند بخشِ عمومی نیز نقشی اساسی ایفا میکند زیرا سیاستهای بازسازیِ شهری از جمله مشوقهای مالیاتی، طرحهای مسکن عمومی و توسعه اقتصادیِ منطقهای، که باعث میشود خانوادههایی با سطح درآمدی متوسط و بالا به مناطق مورد اشاره نقل مکان داشته باشند.
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.