شکست بازار چیست؟
شکست بازار، در اقتصاد، وضعیتی است که با توزیع ناکارآمد کالاها و خدمات در بازار آزاد تعریف میشود. در یک بازار با عملکرد ایدهآل، نیروهای عرضه و تقاضا با یکدیگر تعادل برقرار میکنند و تغییر در یک طرف معادله منجر به تغییر قیمت میشود که تعادل بازار را حفظ میکند. با این حال، در یک شکست بازار، چیزی در این تعادل اختلال ایجاد میکند.
هنگامی که بازارها شکست میخورند، انگیزههای فردی برای رفتار منطقی منجر به نتایج منطقی برای گروه نمیشود. به عبارت دیگر، هر فردی برای خود تصمیم درستی میگیرد، اما ثابت می شود که این تصمیمات برای کل جامعه اشتباه است.
درک شکست بازار
در علم اقتصاد بیان میشود که افراد با دنبالکردن نفع شخصی خود در بازارها بهترین نتایج در برای جامعه میسر میسازند. شکست بازار به حالتهای استثنایی اشاره دارد که در آنها صرف دنبالکردن نفع شخصی چنین نتایجی به دست نیاید و منابع به شکل ناکارآمدی تخصیص یابند. در صورت شکست بازار، گروه کلی متحمل هزینههای بسیار زیادی میشود یا مزایای بسیار کمی دریافت میکند. نتایج اقتصادی تحت شکست بازار از آنچه که اقتصاددانان معمولاً بهینه میدانند انحراف دارند و معمولاً از نظر اقتصادی کارآمد نیستند.
برخلاف آنچه از نام آن پیداست، شکست بازار تنها نقص در اقتصاد بازار را توصیف نمی کند – ممکن است فعالیتهای دولت نیز منجر به شکست بازار شوند. یک مثال قابل توجه، رانتجویی توسط گروه های ذینفع خاص است. گروههای ذینفع خاص میتوانند با لابی کردن برای هزینههای کوچک برای دیگران، مانند تعرفه، سود ببرند. وقتی هر گروه کوچک هزینههای خود را تحمیل میکند، وضعیت کل گروه بدتر از زمانی است که لابیگری صورت نگرفته باشد.
هر نتیجۀ بدی از فعالیت بازار به عنوان شکست بازار محسوب نمیشود. علاوه بر این، در حالی که اصلاح عدم تعادلهای زمینه ساز شکست بازار اغلب نیازمند مداخله دولت است، بازیگران بازار خصوصی نیز ممکن است قادر به حل این مشکل باشند. از طرف دیگر، همه شکستهای بازار راهحل بالقوهای ندارند، حتی با مقررات محتاطانه یا آگاهی عمومی بیشتر.
علل شکست بازار
انواع مختلفی از عدم تعادل وجود دارد که می تواند بر تعادل بازارها تأثیر بگذارد. فهرست زیر مروری بر برخی از علل رایج شکست بازار ارائه میدهد.
اثرات خارجی: اثرات خارجی زمانی رخ میدهد که مصرف یک کالا یا خدمت به شخص ثالث منفعت یا ضرر برساند. آلودگی ناشی از تولید برخی کالاها نمونهای از اثرات خارجی منفی است که میتواند به افراد و جوامع آسیب برساند. آسیب جانبی ناشی از اثرات خارجی منفی ممکن است منجر به شکست بازار شود.
شکست اطلاعات: این موضوع که اطلاعات کافی برای شرکت کنندگان خاصی در بازار وجود نداشته باشد نیز میتواند منشأ شکست بازار باشد. اگر خریدار یا فروشنده در یک معامله به اطلاعاتی که قیمت بر اساس آن تعیین میشود، دسترسی نداشته باشد، ممکن است مایل به پرداخت اضافی یا کم هزینه برای یک کالا یا خدمات باشد که تعادل بازار را مختل کند.
کنترل بازار: هنگامی که یک طرف کنترل بیش از حد بر بازار داشته باشد، این امر میتواند قیمتگذاری نامتعادل ایجاد کند و منجر به شکست بازار شود. در مورد یک monopsony یا oligopsony، یک فروشنده یا گروه کوچکی از فروشندگان میتوانند قیمتگذاری را دستکاری کنند. در شرایط دیگر، که به عنوان monopsony یا oligopsony شناخته میشوند، این خریداران هستند که مزیت را دارند. در هر صورت، برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا میتواند باعث شکست بازار شود.
کالاهای عمومی: کالاهای عمومی نمونه دیگری از شکست بازار هستند زیرا اصول عرضه و تقاضا که بازارهای آزاد را به حرکت در میآورند، نادیده میگیرند. کالاها و خدمات عمومی غیرقابل انحصار هستند – هنگامی که چیزی مانند چراغ خیابان تولید میشود، برای همه قابل دسترسی است و تولیدکننده نمیتواند مصرف را فقط به مشتریانی که پول پرداخت میکنند محدود کند. کالاهای عمومی نیز غیررقابتی هستند، زیرا استفاده از یک فرد مصرف دیگران را محدود نمیکند. با توجه به این ویژگیها، بخش خصوصی انگیزه کمی برای تولید کالاهای عمومی دارد که منجر به شکست بازار میشود و معمولاً دولت مجبور است این کالاها را تهیه کند یا به تولید آنها یارانه بدهد.
راه حلهایی برای شکست بازار
راه حلهای بالقوه زیادی برای شکست بازار وجود دارد. اینها میتوانند به شکل راهحلهای بازار خصوصی، راهحلهای تحمیلی دولت، یا راهحلهای اقدام جمعی داوطلبانه باشند.
راه حل های بازار خصوصی: در برخی موارد، راه حل شکست بازار ممکن است در خود بازار خصوصی ظاهر شود. برای مثال، اطلاعات نامتقارن را میتوان توسط واسطهها یا آژانسهای رتبهبندی مانند Moody’s و Standard & Poor’s که به مشارکتکنندگان بازار در مورد ریسک اوراق بهادار اطلاع میدهند، حل کرد. Underwriters Laboratories LLC همین وظیفه را برای بازار وسایل الکترونیک انجام میدهد. عوارض جانبی منفی مانند آلودگی ممکن است با دعاوی کیفری که هزینههای فرصت را برای آلوده کننده افزایش میدهد، حل شود. پخشهای رادیویی با بستهبندی تبلیغات دورهای پولی با پخش رایگان، مشکل غیرقابل استثنا را حل کرد.
راه حلهای تحمیلی توسط دولت: زمانی که راه حل از خود بازار نمیآید، دولتها قوانینی وضع میکنند و اقدامات دیگری را به عنوان پاسخی به شکست بازار انجام میدهند. به عنوان مثال، اگر کسب و کارها پس از افزایش حداقل دستمزد، کارگران کم مهارت را استخدام کنند، دولت می تواند استثناهایی را برای کارگران کم مهارت ایجاد کند. دولتها همچنین میتوانند مالیات و یارانه را به عنوان راه حل های ممکن اعمال کنند. یارانهها میتوانند به تشویق رفتارهایی کمک کنند که می تواند منجر به اثرات خارجی مثبت شود. در همین حال، مالیات میتواند به کاهش رفتار منفی کمک کند. به عنوان مثال، وضع مالیات بر تنباکو میتواند هزینه مصرف را افزایش دهد، بنابراین سیگار کشیدن را برای مردم گرانتر میکند.
راه حلهای اقدام جمعی: در حالی که دولت ممکن است دست بالا را در توسعه راه حلهای قانونی، مالیاتی یا نظارتی داشته باشد، اقدام جمعی خصوصی نیز میتواند به حل شکست بازار کمک کند. طرفین می توانند به طور خصوصی توافق کنند که مصرف را محدود کنند و قوانینی را بین خود به اجرا بگذارند تا بر شکست بازار ناشی از تراژدی منابع عمومی غلبه کنند. مصرفکنندگان و تولیدکنندگان میتوانند با هم متحد شوند تا تعاونیهایی را تشکیل دهند تا خدماتی را ارائه دهند که در غیر این صورت ممکن است در یک بازار خالص کمتر ارائه شود، مانند تعاونی برای خدمات برق به خانههای روستایی یا تأسیسات ذخیرهسازی یخچالی مشترک برای گروهی از افراد که در آن دامداران شیر خود را در مقیاسی کارآمد خنک کنند.
جمعبندی
شکست بازار به حالتی اشاره میکند که بازارها بر خلاف معمول نتایج کارآمد ندارند. این ناکارآمدیهای اقتصادی ممکن است در بازارهایی باشد که کالاها و خدمات مبادله میشوند یا در بازارهای مخفیانه که در آنها برای قانونگذاری لابی میشود.
علل زیربنای شکست بازار عبارتند از: عوامل خارجی منفی، اطلاعات ناقص، قدرت متمرکز بازار، ناکارآمدی در تولید و تخصیص و نابرابری. مداخله دولت مانند مالیات و یارانه ممکن است در حل شکست بازار موثر باشد، در حالی که راه حل های دیگر ممکن است در بازار خصوصی یا از طریق اقدامات جمعی پدیدار شود.
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.