قانون گرشام چیست؟
قانون گرشام یک اصل است که میگوید “پول بد، خوب را بیرون میکند” و میتواند در بازارهای ارز اعمال شود.
این قانون از استفاده تاریخی از فلزات گرانبها برای ساخت سکه و ارزش آنها سرچشمه میگیرد. از زمان کنار گذاشته شدن استانداردهای ارزهای فلزی، این نظریه اغلب ثبات و حرکت ارزهای مختلف را در بازارهای جهانی توصیف میکند.
آشنایی با قانون گرشام
سر توماس گرشام در سالهای 1519 تا 1579 زندگی میکرد و در حین کار به عنوان یک سرمایهدار درباره ارزش و ضرب سکهها نوشت، او بعدها بورس سلطنتی شهر لندن را تأسیس کرد. هنگامی که هنری هشتم ترکیب شیلینگ انگلیسی را تغییر داد و بخش قابل توجهی از نقره را با فلزات پایه جایگزین کرد، شهروندان سکههای شیلینگ انگلیسی را جدا کردند و سکههای حاوی نقرهای که بیش از ارزش اسمی آنها بود را احتکار کردند.
هر دو نوع ارز نقدی بودند و به طور همزمان برای استفاده به عنوان اشکال قابل قبول مبادله در دسترس بودند. گرشام مشاهده کرد که پول بد، پول خوب را از گردش خارج میکند. پول بد ارزی است که ارزش آن برابر یا کمتر از ارزش اسمی آن باشد. پول خوب پتانسیل ارزشی بیشتر از ارزش اسمی خود را دارد. مردم اول از پول بد استفاده میکنند و پول خوب را نگه میدارند. اقتصاددان اسکاتلندی، هنری دانینگ مکلئود، این قانون را در قرن نوزدهم به گرشام نسبت داد.
پول خوب در مقابل پول بد
در گذشته، ضرابخانهها سکهها را از طلا، نقره و سایر فلزات گرانبها میساختند و این به سکهها ارزش میداد. ضرابان سکه گاه سطح فلزات گرانبهای مصرفی را پایین آورده و سکهها را به عنوان سکه تمام ارزش عرضه میکردند. سکههای جدید با محتوای فلز کمتر ارزش بازار کمتری داشتند و با تخفیف معامله میشدند. سکههای قدیمی ارزش بالاتری را حفظ میکردند.
با این حال، قوانین مربوط به پول قانونی الزام میکند که سکههای جدید با محتوای فلز کمتر دارای ارزش اسمی مشابه سکههای قدیمیتر باشند. سکههای جدید از نظر قانون بیش از حد ارزشگذاری شده بودند و سکههای قدیمی از نظر قانونی کمتر ارزشگذاری شده بودند. دولتها، حاکمان و سایر صادرکنندگان سکه اغلب این سیاست را برای کسب درآمد و بازپرداخت بدهیهای قرض گرفتهشده در سکههای قدیمی با استفاده از سکه های جدید به ارزش اسمی اجرا میکردند.
خریداران مجبور شدند هر دو نوع سکه را بهعنوان یک واحد پولی در نظر بگیرند، در سریعترین زمان ممکن سکههای کمارزشتر خود را رد میکردند و روی سکههای قدیمی نگه میداشتند، بنابراین ارز را کمارزش میکردند و قدرت خرید واحدهای ارزی را کاهش میدادند. برای مبارزه با آنچه قانون گرشام پیشبینی میکرد، دولتها اغلب سفتهبازان را مقصر میدانستند، کنترلهای ارزی را اجرا میکردند، خروج سکهها از گردش ممنوع را میکردند، یا ذخایر خصوصی فلزات گرانبها را مصادره میکردند.
قانون گرشام و پول قانونی
قانون گرشام در اقتصاد مدرن در رابطه با پول قانونی مشهود است. وقتی همه واحدهای ارزی از نظر قانونی موظف به شناسایی با یک ارزش اسمی هستند، نسخه سنتی مطابق قانون گرشام عمل میکند. در غیاب قوانین مربوط به پول قانونی که به طور مؤثر اجرا بشوند، قانون گرشام برعکس عمل میکند، زیرا پول خوب، پول بد را از گردش خارج میکند، جایی که مردم میتوانند از پذیرش پول کمارزش خودداری کنند.
با پذیرش پول کاغذی به عنوان پول قانونی، منتشرکنندگان پول میتوانند پول چاپ کنند و این روند مداوم منجر به تورم به عنوان هنجار در اکثر اقتصادها شده است. اگر یک ارز به سرعت ارزش خود را از دست بدهد، مردم تمایل دارند استفاده از آن را کنار گذاشته و از ارزهای خارجی استفاده کنند. مشابه این اتفاق در ایران در حال رخ دادن است، به رغم قوانین و مجازاتهایی که در نظر گرفته شدهاند، مردم ترجیح میدهند ریال خود را به سرعت به دلار یا یورو تبدیل کنند.
در یک دوره ابرتورم در زیمبابوه در سال 2008، دلار زیمبابوه ارز قانونی بود و بسیاری از مردم استفاده از آن را در معاملات کنار گذاشتند، و در نهایت دولت را مجبور کرد تا به طور واقعی و متعاقب آن دلاری شدن اقتصاد را به رسمیت بشناسد. در هرج و مرج بحران اقتصادی با ارز تقریباً بیارزش، دولت قادر به اجرای قوانین مربوط به پول قانونی خود نبود. پول خوب و پایدار، پول بد و ابرتورم را از گردش خارج کرد.
مثالی از قانون گرشام
در سال 1982، دولت ایالات متحده ترکیب پنی را به 97.5 درصد روی تغییر داد. این تغییر باعث شد که سکههای قبل از سال 1982 ارزش بیشتری نسبت به همتایان پس از سال 1982 داشته باشند، در حالی که ارزش اسمی ثابت باقی ماند. به دلیل کاهش ارزش پول و تورم ناشی از آن، قیمت مس از میانگین 0.6662 دلار در هر پوند افزایش یافت. در سال 1982 به $3.0597/بر پوند در سال 2006 با کاهش قدرت خرید یک پنی نزدیک به 80٪.
هنگامی که مردم شروع به برداشت مس از سکههای قدیمی کردند، ایالات متحده مجازاتهای سختی را برای ذوب سکهها وضع کرد. براساس این قانون در صورت محکوم شدن به این جرم، 10000 دلار جریمه یا تا پنج سال زندان را در پی داشت.
جمعبندی
قانون گرشام بیان میکند که “پول بد، خوب را بیرون میکند” و یک اصل پولی است که میتواند در بازارهای ارز اعمال شود. در طول استفاده تاریخی از فلزات گرانبها برای ساخت سکه، قانون گرشام برای تغییر ارزش سکهها و محتویات آنها اعمال میشد. از آنجایی که سیستم مالی جهانی به نظام پول بیپشتوانه تبدیل شده است، نمونههایی از قانون گرشام نادر است.
جستار وابسته: پول بیپشتوانه
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.