صندوق بینالمللی پول(IMF) سازمانی بینالمللی است که رشد اقتصادی و ثبات مالی را در سطح جهانی ترویج میکند، تجارت بینالمللی را تشویق میکند و به دنبال کاهش فقر جهانی است.
سهم کشورهای عضو در صندوق، عامل اصلی تعیین کننده قدرت رای در تصمیمات صندوق بینالمللی پول است. حق رای شامل سهمیۀ یک رای به ازای هر 100000 حق برداشت ویژه(SDR) به اضافه حق رای پایه است. SDRها نوعی ارز ذخیره پولیِ بینالمللی اند که توسط IMF به عنوان مکمل ذخایر پول موجود کشورهای عضو ایجاد میشود.
نکات کلیدی:
- ماموریت IMF ارتقای رشد اقتصاد جهانی، ثبات مالی، تشویق تجارت بینالملل و کاهش فقر در سراسر جهان است.
- IMF در ابتدا به عنوان نهادی از مجموعه نهادهای ذیل توافقنامه بتون وودز در سال 1945 ایجاد شد و تلاش میکرد با پیشنهاد سیستمی از ارزهای قابل تبدیل با نرخهای مبادله ثابت، همکاری مالی بینالمللی را تشویق کند.
- IMF حجم وسیعی از دادهها را در مورد اقتصادهای ملی، تجارت بینالمللی و اقتصاد جهانی جمعآوری و تحلیل میکند و به واسطه آنها به پیشبینی وضعیت اقتصاد جهانی چه در سطح ملی، چه در سطح جهانی میپردازد.
- یکی از اساسیترین ماموریتهای صندوق بینالمللی پول، اعطای وام به کشورهایی است که با مشکلات اقتصادی مواجه اند. این وامها یا در راستای جلوگیری یا کاهش بحرانهای مالی و اقتصادی تخصیص داده میشوند.
فهم صندوق بینالمللی پول(IMF)
IMF در واشنگتن مستقر است. این سازمان در حال حاضر متشکل از 190 کشور عضو است که هر کدام نسبت به سهمِ خود در تامین مالی صندوق، در هیئت اجرایی IMF نمایندگی دارند. این سهمیهها عامل اصلی اثرگذار در قدرت رای کشورهای در صندوق بینالمللی پول است.
در سایت صندوق ذکر شده است که صندوق بینالمللی پول ماموریت خود را به عنوان یک ارگان بینالمللی، «تقویت همکاریهای پولی جهانی، تضمین ثبات مالی، تسهیل تجارت بینالمللی، ترویج اشتغال، پیگیری رشد اقتصادی پایدار و کاهش فقر در سراسر جهان» میداند.
تاریخچه صندوق بینالمللی پول
صندوق بینالمللی پول(IMF) در ابتدا در سال 1945 به عنوان بخشی از توافقنامه برتون وودز(Bretton woods) ایجاد شد که تلاش میکرد با معرفی سیستمی از ارزهای قابل تبدیل با نرخهای مبادله ثابت، همکاریهای مالی-تجاری بینالمللی را تشویق کند. دلار در آن برهه زمانی با قیمت 35دلار در هر اونسِ طلا، قابل معاوضه بود.
حق برداشت ویژه(SRD)، به عنوان نوعی از ارز ذخیره پولیِ بینالمللی، در سال 1969 توسط IMF ایجاد شد. این ارز به عنوان مکمل ذخیره پولی موجود کشورهای عضو عمل میکند. SDRها که در پاسخ به نگرانیها در مورد محدودیتهای طلا و دلار، به عنوان تنها دارایی و وسیله تسویه حسابهای بینالمللی، ایجاده شده اند، نقدینگی بینالمللی را با تکمیل ارزهای ذخیره استاندارد افزایش میدهند.
با فروپاشی سیستم برتون وودز در دهه 1970 و برچیده شدن قاعدۀ ایندکس شدن دلار به طلا و ارز مابقی کشورهای با دامنه نوسانی اندک به دلار، IMF سیستم نرخهای ارزی شناور را پیگرفت و این بدان معناست که نیروی بازار و شرایط تجارت بینالمللی است که ارزش ارزها را نسبت به یکدیگر تعیین میکنند. سیستم نرخ ارز شناور، تا امروز پابرجاست.
فعالیتهای صندوق بینالمللی پول
اصل اولیه روشهای فعالیتِ IMF برای دستیابی به اهداف خود، ظرفیتسازی(Capacity Building) و وامدهی است.
نکته مهم: یکی از فعالیتهای مهم سازمانهای بینالمللی انتشار گزارش در مورد وضعیت شاخصها و شرایط جامعه بینالمللی در حوزه فعالیت سازمان مذکور است. گزارشهایی که IMF در مورد نظارت پولی خود منتشر میکند به شرح زیر است:
- چشم انداز اقتصاد جهانی (World Economic Outlook)
- گزارش ثبات مالی جهانی (Global Financial Stability Report)
- نماگر مالی (Fiscal Monitor)
مسئولیت نظارتیِ صندوق بینالمللی پول
IMF حجم انبوهی از دادهها را در مورد اقتصادهای ملی، تجارت بینالمللی و اقتصاد جهانی جمعآوری میکند. صندوق همچنین به صورت متناوب پیشبینیهای اقتصادی و پیشبینی شاخصهای اقتصادی را در سطوح ملی و بینالمللی منتشر میکند. این پیشبینیها که ذیل گزارش چشم انداز اقتصاد جهانی(World Economic Outlook) منتشر میشود، با بحثهای مفصلی در مورد تاثیر سیاستهای مالی، پولی و تجاری بر چشم انداز رشد و ثبات مالی همراه است.
ظرفیتسازی
IMF از طریق برنامههای ظرفیتسازی خود به کشورهای عضو کمکهای فنی-تکنیکی، آموزش و مشاوره میدهد. این برنامه دربردارندۀ آموزشِ جمعآوری و تحلیل دادههاست که به پروژۀ پایش اقتصاد جهانی IMF کمک میکند.
وامدهی
IMF به کشورهایی که با مشکلات اقتصادی مواجه اند، وام اعطا میکند تا به رفع بحرانهای مالیِ موجود کمک کند یا از ایجاد یک بحران جلوگیری کند. اعضای صندوق وجوه مربوط به این وامها را بر اساس یک سیستم سهمیهبندی اختصاص میدهند. در سال 2019، منابع وام به مبلغ 11.4 میلیارد SDR (0.4 میلیاردSDR بیشتر از هدف تعیین شده) برای ارائه وامدهی IMF در دهه آینده تضمین و تعیین شد.
وجوه صندوق بینالمللی پول اغلب مشروط به انجام اصلاحاتی از سوی دریافتکنندگان است. این اصلاحات برای افزایش رشد و ثبات مالیِ کشور مقصد کمک است. برنامههای تعدیل ساختاری (Structural adjustment programs)، که به عنوان پیش شرط وامدهی IMF مشهور است، به دلیل تشدید فقر و بازتولید ساختارهای استعماری مورد انتقاد قرار گرفته اند.
صندوق بینالمللی پول از کجا تامین مالی میشود؟
IMF منابع خود را از طریق سهمیهبندی و حق اشتراک کشورهای عضو تامین میکند. این کمکها بر اساس اندازه اقتصاد کشور عضو تعیین میشود و ایالات متحده آمریکا، به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان، بزرگترین سهم در تامین مالی صندوق را به خود اختصاص داده است.
میزان کمکهای مالی صندوق بینالمللی پول چقدر است؟
کمکهای مالی(Grants) صندوق بینالمللی پول به موسسات خیریه فعال در واشنگتن و کشورهای عضو اعطا میشود. این کمکها برای تقویت استقلال اقتصادی از طریق آموزش و توسعه اقتصادی است. متوسط حجم این کمکهای مالی، بالغ بر 15000 دلار آمریکا است.
تفاوت میان صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی در چیست؟
IMF در درجه نخست بر ثبات سیستم پولی جهانی و نظارت بر ارزهای کشورها متمرکز است. اما هدف اصلی بانک جهانی کاهش فقر در سراسر جهان و تقویت طبقه پایین تا متوسط کشورهای جهان است.
در یک کلمه
صندوق بینالمللی پول(IMF) برای کمک به کاهش فقر، تشویق تجارت، ارتقای ثبات مالی و رشد اقتصادی در سراسر جهان فعالیت میکند. این کار را با نظارت، ظرفیتسازی و اعطای وام انجام میدهد. با اینکه IMF با همکاری 190 کشور عضو خود در راستای این اهداف فعالیت میکند، همچنان به علت تاثیرات منفی احتمالی برنامههای تعدیل ساختاری خود، زیر تیغ تیز انتقاد قرار دارد.