سیاست پولی چیست؟
سیاست پولی مجموعهای از ابزارهایی است که توسط بانک مرکزی یک کشور برای کنترل عرضه کلی پول و ارتقای رشد اقتصادی استفاده میشود که شامل به کارگیری راهبردهایی مانند تغییر در نرخ بهره و تغییر الزامات ذخیره بانکها است.
در ایران نیز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مسئول اعمال سیاستهای پولی است و عمدتاً هدف کنترل تورم و نرخ ارز را دنبال میکند.
درک سیاست پولی
سیاست پولی مقدار پول موجود در یک اقتصاد و کانالهایی را که از طریق آن پول جدید عرضه میشود، کنترل میکند.
آمارهای اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی (GDP)، نرخ تورم، و نرخ رشد صنعت و بخش خاص بر استراتژی سیاست پولی تاثیر میگذارند.
یک بانک مرکزی ممکن است در نرخ های بهرهای که برای وام دادن پول به بانکهای کشور در نظر میگیرد، تجدید نظر کند. با افزایش یا کاهش نرخها، مؤسسات مالی نرخها را برای مشتریان خود مانند مشاغل یا خریداران خانه تنظیم میکنند.
به علاوه، ممکن است اوراق قرضه دولتی را بخرد یا بفروشد، تراز متفاوتی با نرخ ارز خارجی را هدف قرار دهد و مقدار پول نقدی را که بانکها باید به عنوان ذخایر نگهداری کنند، اصلاح کند.
انواع سیاست های پولی
سیاستهای پولی بسته به سطح رشد یا رکود در اقتصاد به صورت انبساطی یا انقباضی تنظیم میشوند.
- انقباضی: یک سیاست انقباضی نرخ بهره را افزایش میدهد و عرضه پول موجود را محدود می کند تا تورم را مهار کند، هنگامی که قیمت کالاها و خدمات در یک اقتصاد افزایش می یابد و قدرت خرید پول را کاهش میدهد.
- انبساطی: در زمان کاهش رشد یا رکود، یک سیاست انبساطی باعث رشد فعالیت اقتصادی میشود. با کاهش نرخ بهره، پسانداز کردن جذابیت کمتری پیدا میکند و هزینه مصرفکننده و استقراض افزایش مییابد.
اهداف سیاست پولی
- تورم: سیاست پولی انقباضی برای هدف قرار دادن سطح بالایی از تورم و کاهش سطح گردش پول در اقتصاد استفاده میشود.
- بیکاری: یک سیاست پولی انبساطی بیکاری را کاهش می دهد زیرا عرضه پول بیشتر و نرخهای بهره جذاب باعث تحریک فعالیت های تجاری و گسترش بازار کار میشود.
- نرخ ارز: نرخ ارز بین ارزها میتواند تحت تأثیر سیاست های پولی قرار گیرد. با افزایش عرضه پول، پول داخلی از ارز خارجی آن ارزانتر میشود.
ابزارهای سیاست پولی
- عملیات بازار باز: در عملیات بازار باز (OMO)، بانکهای مرکزی اوراق قرضه را از سرمایه گذاران خریداری میکنند یا اوراق قرضه اضافی را به سرمایه گذاران میفروشند تا تعداد اوراق بهادار دولتی و پول موجود در کل اقتصاد را تغییر دهد. هدف OMOها تعدیل سطح موجودی ذخیره برای دستکاری نرخهای بهره کوتاه مدت و تأثیرگذاری بر سایر نرخ های بهره است.
- نرخ بهره: بانک مرکزی ممکن است نرخ سود یا وثیقه مورد نیاز خود را تغییر دهد. این نرخ به عنوان نرخ تنزیل شناخته میشود. بانکها بسته به این نرخ بهره است که کم و بیش وام میدهند.
- ذخایر الزامی: ذخایر الزامی وجوهی هستند که بانکها موظف به حفظ آنها هستند تا اطمینان وجود داشته باشد که میتوانند بدهیهای خود را پرداخت کنند. مقدار این ذخایر، طبق قانون، نسبت مشخصی با میزان سپرده بانکها دارد. سیاستگذاران میتوانند این نسبت را تغییر دهند. با کاهش این ذخایر الزامی، سرمایه بیشتری را برای بانک ها برای ارائه وام یا خرید سایر دارایی ها آزاد می کند. افزایش نیاز، وام بانکی را کاهش می دهد و رشد را کند میکند.
- سیاست پولی در مقابل سیاست مالی: سیاست پولی توسط بانک مرکزی برای حفظ یک سطح اقتصاد و پایین نگه داشتن بیکاری، حفاظت از ارزش پول و حفظ رشد اقتصادی اعمال میشود. بانک مرکزی با دستکاری نرخ بهره یا ذخایر الزامی، یا از طریق عملیات بازار باز، بر نرخ استقراض، هزینه و پسانداز تأثیر میگذارد.
سیاست مالی ابزار اضافی مورد استفاده دولتها و نه بانک های مرکزی است. در حالی که بانک مرکزی میتواند بر عرضه پول در اقتصاد تأثیر بگذارد، وزارت اقتصاد میتواند پول جدید ایجاد کند و سیاستهای مالیاتی جدیدی را اجرا کند. این پول را مستقیم یا غیرمستقیم به اقتصاد میفرستد تا هزینهها را افزایش دهد و رشد را تحریک کند.
این مطالب توسط تیم دانشجویی پادکست سکه تهیه شده است و خالی از اشکال نیست، میتوانید در صورت تمایل در بهبود آنها کمک کنید.